تفکیک و جمع آوري پسماند

Technology
از اساسی ترین بخش مدیریت پسماند شیوه هاي تفکیک و جمعآوري آن است که تأثیر زیادي بر کیفیت مواد پردازش و بازیافت شده از قبیل کمپوست و یا انرژي دارد.

از اساسی ترین بخش مدیریت پسماند شیوه هاي تفکیک و جمعآوري آن است که تأثیر زیادي بر کیفیت مواد پردازش و بازیافت شده از قبیل کمپوست و یا انرژي دارد. در مقابل عوامل مختلف مانند: نوع استفاده مجدد، بازار مصرف محصولات و سایر مؤلفههاي دیگر نیز بر روشهاي تفکیک و سیستم جمعآوري مؤثر خواهد بود؛ و همواره عملیات جمعآوري به عملیات تفکیک وابسته است، همچنین اتخاذ روش جمعآوري و تفکیک پسماند بر مراحل بعدي مدیریت پسماند مؤثر خواهد بود.
 

تفکیک در خانه

اعضاي خانواده نقش اساسی در جداسازي پسماندهاي شهري دارند که به اعتقاد بسیاري، میزان آن به دو عامل "توانایی تفکیک" و "انگیزه تفکیک" بستگی دارد.

- توانایی تفکیک: مطالعات نشان میدهد که با راهنمایی شهروندان، آنها قادر خواهند بود تا به درستی پسماند را به دستههاي مختلف تفکیک کنند. آموزش همهگیر و همه فهم به شهروندان امري ضروري براي موفقیت طرح تفکیک است.

- انگیزهي تفکیک: ممکن است شهروندان با وجود آن که قادر به تفکیک پسماند خود هستند، انگیزهاي براي این کار نداشته باشند؛ بنابراین میزان مشارکت در طرح تا حد زیادي وابسته به ایجاد انگیزه در افراد براي اجراي آن است. استفاده از شیوههاي قانونی، اقتصادي، تشویقی، جوائز، و... میتواند انگیزه را افزایش دهد. بر این اساس جهت افزایش راندمان جداسازي در خانه، فرمول زیر محاسبه میشود:

                                      راندمان جداسازی * نرخ مشارکت * مقدار مواد در جریان پسماند خانگی= مقدار مواد بازیافت شده

 

مقایسه روشهاي جمع آوري "کنار خیابان" و "تحویل"

روشهاي جمعآوري معمولاً به دو دسته ي "کنار خیابان" و "تحویل" تقسیم میشود. در روش تحویل شهروندان ملزم به تحویل مواد بازیافتی به مراکز تعیینشده هستند. در روش کنار خیابان شهروندان مواد بازیافتی را در زمان مشخص، در ظروف یا کیسههاي مخصوص که بیرون از منازلشان تعبیه شده است قرار میدهند. این دو روش در واقع، دو انتهاي طیف گستردهاي از روشها هستند. یک سوي این طیف، حالت های تحویل مطلق مثل مکانهاي جمعآوري مرکزي قرار دارد و با حرکت به سمت انتهاي "کنار خیابان" با افزایش چگالی پسماند و افزایش مسافت طی شده توسط سیستم جمعآوري و کاهش مسافت طی شده توسط ساکنان روبهرو خواهیم بود.

 

طبقه بندي سیستمهاي جمع آوري از نظر مواد

مواد قابل بازیافت خشک

براي جمعآوري این دسته از مواد، از تعداد زیادي از روشها - از مکانهاي مرکزي گرفته تا مخازن با چگالی پایین و همچنین جمعآوري کنار خیابانی- میتوان استفاده کرد.

۱- مخازن تک ماده اي

یکی از بهترین روشهاي جمعآوري شناخته شده، استفاده از مخازن جداگانه براي هر نوع ماده است. براي بررسی میزان موفقیت این روش از معیار محاسبه نسبت مواد بازیافت شده به مصرف ملی آن ماده تخمین زده میشود و یا در سطح محلی میتوان از راه تخمین میزان جمعآوري دادهها با واحد مقدار جمعآوري شده به ازاي هر نفر محاسبه نمود. در روش تحویل، مقدار جمعآوري بستگی به چگالی مخازن یا ظروف دارد؛ زیرا این مقدار بیانگر این است که هر فرد چه مسافتی را حاضر است طی کند تا مواد قابل بازیافت خود را به مخازن برساند و در نتیجه شاخصی از انگیزه ساکنان خواهد بود. در نتیجه، چگالی بالاتر مخازن نشاندهندهي مقدار بالاتر مواد جمعآوري شده است، اما چگالی بالاتر همواره مطلوب نیست؛ زیرا هزینههاي اقتصادي و مشکل پیدا کردن فضاي مناسب را افزایش میدهد. 

۲- مخازن مخلوط

براي مناطق با برج هاي مسکونی که مشکلات متعدد جمع آوري وجود دارد سیستمهاي همگانی تحویل میتواند به کار برده شود. در این روش مواد بازیافتی به صورت مخلوط، با بالاترین چگالی در ظروف تحویل جمعآوري میشود.

 

سطوح ناخالصی

سطح ناخالصی به درصد مواد نامطلوبی که در یک حجم مشخص از پسماند جمعآوري شده موجود است اطلاق میشود. این مواد ممکن است متعلق به دسته دیگري از مواد بازیافتی باشند که در مخزن اشتباه ریخته شده باشند (مثلاً کاغذ در مخزن شیشه)، یا نوع ماده درست باشد، اما در مخزنی که مخصوص شکل دیگري از آن ماده بوده ریخته شود (مثلاً نایلون پلاستیکی در مخزن بطري هاي پلاستیکی)، یا مواد آلوده باشند (مثلاً ظرف شیر نیمه پر) و یا اصلاً مواد بازیافتی نباشند. 

در هر صورت میتوان گفت در مخازن تک مادهاي معمولاً مقدار اندك ناخالصی میتواند براي سیستم مشکلآفرین باشد، در مورد مواد بازیافتی مخلوط و طرحهاي جمعآوري کنار خیابان، میزان آلودگی کمتري مشاهده میشود؛ زیرا معمولاً نظارت مردم محلی بر مخازن بیشتر است و نوعی احساس مالکیت نسبت به آنها دارند.

 

زیست پسماند و پسماند باغبانی

زیست پسماندطیف گستردهتري از مواد را در بر میگیرد؛ زیرا پسماند باغبانی، میوهها و سبزیجات و از همه مهمتر، کاغذ غیرقابل بازیافت نیز بخشی از آن محسوب میشوند؛ البته قرار دادن کاغذ پسماند در زیست پسماند مانع از واکنشهاي بیهوازي و انتشار بو از آن میشود. دیگر آن که نشت شیرابه از مخازن نگهداري را کاهش میدهد، امروزه در اکثر کشورهاي پیشرفتهي دنیا تمایل روزافزونی نسبت به تفکیک این نوع از مواد وجود دارد.

 

مواد خطرناك در پسماند خانگی

پسماند خانگی ممکن است حاوي مواد خطرناکی مانند روغن موتور، آفتکشها و حشره کشها، حلالها و رنگها باشد. آلاینده هایی مانند فلزات سنگین نیز ممکن است در باتري ها و لامپ هاي سوخته وجود داشته باشد. معمولاً این مواد جزء پسماند باقی مانده محسوب میشود که با اختصاص مکانهاي خاص به آنها مدیریت تفکیک در مبدأ و جمع آوري آن جداگانه ي صورت پذیرد.

 

سایر پسماندها

چنانچه طرحهاي مربوط به پسماند قابل بازیافت خشک، زیست پسماند و مواد خطرناك به درستی اجرا شود، تغییرات محسوسی در کیفیت و کمیت پسماند باقی مانده - نسبت به سیستمهاي سنتی - مشاهده خواهد شد.

 

سیستمهاي با هزینه خدمات متغیر

در این سیستم، شهروندان بسته به مقدار پسماندي که تولید کردهاند، باید هزینه خدمات جمع آوري را بپردازند. این سیستم به شهروندان انگیزه میدهد تا به سمت بازیافت بیشتر و تولید کمتر گام بردارند. در جوامع کوچکتر میتوان از وزن پسماند تحویل داده شده و در جوامع بزرگتر از تعداد کیسه ها یا سطلهاي زبالهي تحویل داده شده به عنوان معیار استفاده کرد.

 

طرحهاي جامع جمع آوري

سیستم جامع جمعآوري شامل ترکیبی از سیستمهاي تحویل (مخازن مواد، مراکز تخلیه نزدیک خانه، مکانهاي مرکزي جمع آوري براي پسماند باغبانی و پسماند حجیم) و یا سیستمهاي جمعآوري کنار خیابانی (براي مواد بازیافتی، زیست پسماند و پسماند باقی مانده) است. طراحی سیستم هر بخش باید به نحوي باشد که با حداقل هزینه، بالاترین راندمان و کمترین مشکلات زیست محیطی، جمع آوري پسماند را به همراه داشته باشد. نتیجه آن که، براي هر منطقه بسته به روشهاي پردازش و دفع موجود، ترکیب پسماند، تراکم جمعیت و انگیزه ساکنان، روشهاي مختلفی از سیستم جمع آوري - از تحویل در مراکز گرفته تا قرار دادن پسماند در کنار خیابان - میتواند استفاده شود.

 

تفکیک مرکزي

تفکیک مرکزي به دو منظور میتواند انجام گیرد: تفکیک مواد بازیافتی در تأسیسات بازیافت مواد (MRF) و تولید سوخت مشتق از پسماند (RDF). این دو فرآیند، ورودي و خروجی متفاوتی دارند. به طور کلی استفاده از روش دستی آسانتر و انعطافپذیرتر است، لیکن کارگران با خطرات بهداشتی متعددي مواجه هستند. در روش مکانیکی سه دسته ماشین وجود دارد: ماشینهایی که به صورت فیزیکی مواد را جدا میکنند، ماشینهایی که جداسازي را بر اساس ویژگیهاي ذرات مثل اندازه، شکل و جرم انجام میدهند و ماشینهایی که بر اساس ویژگیهاي مواد مانند رنگ یا خاصیت مغناطیسی جداسازي را انجام میدهند. برخی از انواع این روشها عبارت هستند از: غربالگري، جداسازي با هوا، شناوري، جداسازي مغناطیسی، جداسازي الکترومغناطیسی، جداسازي الکترواستاتیکی، سیستمهاي تشخیص و مسیردهی، خرد کردن و... .

تأسیسات بازیافت مواد (MRF): در مراکز تفکیک مواد بازیافتی، موادي که ارزش بازیافت را داشته باشند تفکیک میشوند. این روش در مقایسه با بسیاري از روشهاي دیگر پردازش مانند زباله سوزي ارزانتر و امکان دستی یا مکانیکی در آنها وجود دارد و اصولاً طرح استانداردي براي آنها وجود ندارد، همچنین بازیافت آنها داراي بازده اقتصادي است.

سوخت مشتق از پسماند (RDF): با توجه به ارزش حرارتی پسماند (حدود یک چهارم تا یک دوم زغال سنگ) مقدار دقیق ارزش حرارتی آن به درصد کربن مواد و رطوبت آن بستگی دارد. از طریق جداسازي مواد با ارزش حرارتی بالاتر و رطوبت کمتر، میتوان به پسماندي با ارزش حرارتی بالاتر دست پیدا کرد. سپس این مواد سوختنی خرد شده و سوخت RDF تولید میشود. این سوخت میتواند در همان محل سوزانده شده و از انرژي آن استفاده شود و یا به محل دیگري منتقل گردد (مثلاً صنایعی مانند صنعت سیمان). همچنین بخش آلی جدا شده از پسماند در این مراکز نیز میتواند براي پردازشبیولوژیکی مورد استفاده قرار گیرد؛ بنابراین تولید RDF نه جزء روشهاي پردازش حرارتی محسوب میشود و نه شامل روشهاي بیولوژیکی، بلکه فرآیند مستقلی است.

به طور کلی دو فرآیند تولید RDF وجود دارد، یکی تولید RDF متراکم (dRDF) و دیگري تولید RDF درشت (cRDF). نوع dRDF به صورت گلولههایی متراکم و همشکل است که خشک و پایدار است و به راحتی ذخیره و منتقل میشود. این نوع سوخت میتواند به تنهایی یا با سوختهاي دیگر مانند زغالسنگ سوزانده شود. تولید این نوع سوخت نیازمند فرآیندهایی نظیر خشک کردن و شکل دهی است و به انرژي نیاز دارد، اما در روش cRDF مواد تنها خرد میشوند و مراحل خشک کردن و شکل دهی انجام نمیگیرد. در نتیجه انرژي کمتري استفاده میشود، اما امکان ذخیره و حمل ونقل آنها کاهش مییابد و معمولاً باید در محل تولید مصرف شوند.

مطالب مشابه که شاید علاقمند باشید مطالعه کنید

آرشیو

;